Jak ubrać się zimą w góry? Praktyczny poradnik dla każdego

Planujesz zimowy wypad w góry i zastanawiasz się, co założyć, żeby nie marznąć i się nie przegrzać? Dobrze dobrana odzież decyduje o komforcie, ale też o Twoim bezpieczeństwie na szlaku. Z tego poradnika dowiesz się, jak krok po kroku zbudować strój na zimę w góry od bielizny po okulary.

Na czym polega ubiór „na cebulkę” w góry?

Ubiór warstwowy w wydaniu górskim różni się od codziennego zestawu, który nosisz po mieście. W zimowych górach liczy się połączenie izolacji z szybkim odprowadzaniem wilgoci, dlatego klasyczna bawełna powinna zostać w domu. Gdy na podejściu zaczynasz się pocić, a potem stajesz na wietrznym grzbiecie, mokry T‑shirt chłodzi organizm w kilka minut. System kilku lekkich warstw pozwala regulować temperaturę po prostu przez dokładanie lub zdejmowanie kolejnych części garderoby.

Warstwowy strój w góry zimą składa się z warstwy bazowej, warstwy docieplającej i zewnętrznej ochrony przed wiatrem oraz opadami. Każda z nich ma inne zadanie i inny materiał sprawdza się najlepiej. Gdy dobierzesz je świadomie, zimowy trekking przestaje kojarzyć się z przemarzniętymi stopami i spoconą plecami. Zaczynasz po prostu cieszyć się śniegiem i widokami, a nie walczyć z pogodą.

Bielizna termiczna

Najbliżej skóry pracuje bielizna termiczna. Jej rolą jest odciąganie potu od ciała oraz utrzymanie stabilnej temperatury przy zmiennej intensywności wysiłku. W górach zimą najlepiej sprawdza się wełna merino oraz nowoczesne włókna syntetyczne. Merino ma naturalne właściwości antybakteryjne, dobrze grzeje nawet po lekkim zawilgoceniu i rzadziej łapie nieprzyjemny zapach. Syntetyki, które produkuje na przykład polski Brubeck, schną bardzo szybko i są łatwe w praniu.

Przy wyborze zwróć uwagę na gramaturę materiału. Na dynamiczne podejścia czy zimowy bieg terenowy wystarczy cienka koszulka i legginsy merino o gramaturze około 150 g/m². Na spokojne wycieczki, długie postoje na zdjęcia albo jazdę wyciągiem lepiej wybrać gramaturę 200 g/m² lub wyższą. Dobrze dobrana bielizna przylega do ciała, ale nie uciska, dzięki czemu zachowuje swoje właściwości termiczne i nie powoduje otarć pod plecakiem.

Warstwa docieplająca

Na bieliznę zakładasz warstwę, która zwiększa izolację i współpracuje z kurtką. Do tego służą lżejsze bluzy polarowe, cienkie softshelle oraz swetry z wełny merino o sportowym kroju. Grube, miejskie polary lepiej zostawić na domowe wieczory, bo w plecaku zajmują dużo miejsca, a na podejściu błyskawicznie przegrzewają. W górach lepiej sprawdzają się cieńsze materiały, które możesz połączyć ze sobą, zamiast polegać na jednym bardzo grubym ubraniu.

Coraz popularniejsze są bluzy hybrydowe, w których tułów ociepla cienka syntetyczna warstwa, a rękawy i boki wykonane są z elastycznego materiału dobrze odprowadzającego pot. Taki kompromis sprawdza się, gdy co chwilę przeplatasz intensywny marsz z krótkimi postojami. Nie musisz wtedy co kilkanaście minut zdejmować i zakładać kolejnych warstw. Twoje ciało pozostaje w komfortowym przedziale temperatury, a plecy nie są zalane potem pod plecakiem.

Jak dobrać spodnie, buty i skarpety?

Nogi i stopy zimą dostają w górach mocno w kość. Kontakt ze śniegiem, lód pod cienką warstwą białego puchu, plusująca temperatura w dolinie i siarczysty mróz na grani – to codzienność zimowego turysty. Dobre buty trekkingowe zimowe, przemyślane spodnie i właściwe skarpety decydują, czy wycieczka skończy się uśmiechem, czy odmrożeniami.

Buty trekkingowe zimowe

But na zimę powinien mieć twardą, stabilną podeszwę oraz możliwość współpracy z rakami. Na prostsze trasy wystarczy model pod raki koszykowe lub półautomaty, na techniczne drogi przydaje się podeszwa pod raki automatyczne z wyraźnym rantem. Sztywność buta daje pewne podparcie na oblodzonych stopniach i zmniejsza zmęczenie stóp przy długim marszu w rakach. Na cholewce dobrze sprawdza się membrana GORE-TEX lub inny materiał wodoodporny i oddychający, który chroni przed mokrym śniegiem.

Wkładka i wyściółka mogą mieć dodatkową warstwę ocieplenia, co zwiększa komfort przy niskich temperaturach. Zbyt ciepły but w połączeniu z grubą skarpetą sprzyja jednak przegrzewaniu i intensywnemu poceniu. Dlatego lepiej dobrać model o umiarkowanej izolacji i dopasować grubość skarpet do planowanej aktywności. Stopa powinna mieć odrobinę luzu, aby krew swobodnie krążyła, ale palce nie mogą obijać się o przód cholewki na zejściach.

Wilgotne stopy w mrozie wychładzają się kilka razy szybciej niż suche, dlatego połączenie dobrej membrany w bucie i właściwej skarpety ma ogromne znaczenie.

Skarpety i stuptuty

Skarpety zimowe to nie tylko grube „frotki”. Dobre modele z wełny merino łączą izolację termiczną z odprowadzaniem wilgoci i dopasowanym krojem. W newralgicznych miejscach, jak pięta czy palce, często mają zagęszczony splot, który chroni przed otarciami w twardym bucie górskim. W strefach narażonych na przegrzanie pojawia się lżejszy materiał, który pomaga odprowadzać pot na zewnątrz. Dzięki temu stopa pozostaje sucha, a ryzyko odmrożeń spada.

Dobrym uzupełnieniem są stuptuty, czyli ochraniacze na łydki. Zabezpieczają przed śniegiem wsypującym się do buta, błotem oraz wodą z topniejącego puchu. Modele zakładane na cholewkę buta i spięte z przodu hakiem o sznurówkę sprawdzają się w kopnym śniegu oraz na mokrych, leśnych odcinkach szlaku. Przy dłuższej turze w śniegu sięgającym powyżej kostki różnica w komforcie jest ogromna.

Przy wyborze skarpet na zimową wycieczkę w góry zwróć uwagę na kilka cech:

• zawartość naturalnej wełny merino lub innego materiału o właściwościach termicznych,
• strefowe wzmocnienia na pięcie, palcach i podbiciu,
• płaskie szwy, które nie będą uciskać w bucie trekkingowym,
• wysokość sięgającą co najmniej powyżej cholewki buta.

Spodnie softshellowe

Na nogi w zimie najlepiej sprawdzają się spodnie softshell. Tkanina softshellowa dobrze chroni przed wiatrem, a jednocześnie sprawnie oddycha. Często ma wykończenie hydrofobowe DWR, które ogranicza wchłanianie wilgoci przy lekkim opadzie śniegu lub krótkim kontakcie z mokrą skałą. W typowo zimowych warunkach, przy minusowych temperaturach i wietrze, pod softshell można założyć cienkie, termiczne legginsy.

Softshellowe spodnie turystyczne są zwykle elastyczne, co ułatwia podejścia po stromym stoku i skracanie kroków w rakach. Warto zwrócić uwagę na wzmocnienia w dolnej części nogawki, gdzie łatwo o kontakt z krawędzią raków czy ostrą skorupą śniegu. Dobrze, gdy nogawka ma regulację szerokości, aby można ją było założyć zarówno na masywny but górski, jak i ciaśniejsze obuwie skiturowe.

Jaką kurtkę założyć zimą w góry?

Kurtka to Twoja główna warstwa izolująca na zimowym szlaku. Z jednej strony powinna zatrzymywać ciepłe powietrze wokół ciała, z drugiej – pozwalać na odprowadzenie wilgoci z bielizny i bluzy. Stąd popularność kurtek puchowych, lekkich modeli z syntetyczną ociepliną oraz coraz częściej spotykanych kurtek hybrydowych. Każde z tych rozwiązań ma swoje mocne strony, które warto znać przed zakupem.

Kurtka puchowa i syntetyczna

Najlepszy stosunek wagi do izolacji daje puch gęsi. Dobra kurtka puchowa po spakowaniu zajmuje niewiele miejsca w plecaku, a po założeniu szybko przywraca komfort termiczny na postoju. Puch słabiej radzi sobie jednak z wilgocią. Gdy zamoknie, zlepia się i traci część zdolności grzania. Z kolei nowoczesne ociepliny syntetyczne, takie jak Primaloft czy Thermoball, lepiej znoszą zawilgocenie i szybciej schną.

Trzecim rozwiązaniem są kurtki hybrydowe, w których korpus ma wypełnienie (puchowe lub syntetyczne), a rękawy i boki wykonane są z cieńszego, oddychającego materiału. Taki krój sprawdza się podczas aktywności z częstymi zmianami tempa. Grzbiecie jest osłonięty, ale okolice ramion i boków mogą lepiej odprowadzać ciepło. Aby łatwiej porównać najpopularniejsze rodzaje ocieplenia, spójrz na prostą tabelę:

Hardshell i wiatr

Kurtka puchowa czy syntetyczna słabo chroni przed mokrym śniegiem i długotrwałym opadem. Dlatego w plecaku warto mieć lekką kurtkę hardshell z membraną przeciwdeszczową. Taki hardshell zatrzymuje wiatr, śnieg i deszcz, a jednocześnie pozwala na ucieczkę pary wodnej od środka. Na eksponowanych grzbietach i otwartych przestrzeniach stanowi pierwszą barierę przed mroźnym podmuchem, pod którą pracuje warstwa puchowa lub syntetyczna.

W niższych partiach gór, gdzie temperatura bywa wyższa i częściej pojawia się mokry śnieg, hardshell często zastępuje kurtkę puchową. Pod spód zakładasz wtedy bieliznę termiczną i jedną lub dwie warstwy docieplające. Taki zestaw sprawdza się w sytuacji, gdy na dole jest wilgotna odwilż, a na szczytach trzyma mróz i wieje. Zamiast przepacać puch przy plusowych temperaturach, lepiej połączyć oddychającą bluzę z kurtką membranową.

Jak chronić głowę, dłonie i oczy?

Przez nieosłoniętą głowę i szyję tracisz sporo energii cieplnej, a zmarznięte dłonie szybko utrudniają obsługę kijków, raków czy plecaka. Do tego dochodzi silne odbicie promieni słonecznych od śniegu, które męczy wzrok. Dobrze dobrane akcesoria – czapka, kominiarka, rękawice i okulary przeciwsłoneczne zimą – są tak samo ważne jak kurtka czy buty.

Czapka, kominiarka, chusta

Na zimowe wyjścia w góry sprawdzają się czapki z wełny merino lub cienkie modele z membraną GORE Windstopper, które dobrze mieszczą się pod kapturem. Ważne, aby materiał jednocześnie grzał i oddychał, bo pod kapturem łatwo o przegrzanie. Na bardziej wymagające warunki wielu turystów wybiera kominiarki, które osłaniają również policzki, nos i podbródek. Dzięki temu mróz i wiatr nie „gryzą” w twarz na otwartych grzbietach.

Zamiast klasycznego, grubego szalika lepiej zabrać komin lub chustę typu buff. Taki kołnierz szybko podciągniesz na twarz lub uszy, a przy podejściu opuścisz go niżej, żeby się nie przegrzać. Lekka chusta mieści się w kieszeni, a w razie potrzeby może posłużyć jako cienka czapka lub opaska. Dobrze jest mieć w plecaku drugi, suchy komin – przy długim marszu w śniegu pierwszy potrafi mocno zawilgotnieć.

Przykładowe zestawy akcesoriów na zimę, które możesz łączyć w zależności od pogody, to:

• cienka czapka merino plus komin na chłodny, bezwietrzny dzień,
• kominiarka pod kask i lekka czapka na postój,
• buff na szyję oraz opaska na uszy przy intensywnym wysiłku,
• ocierająca wiatr czapka z membraną Windstopper na wietrzne grzbiety.

Rękawiczki i okulary

Dłonie najlepiej zabezpieczyć w systemie warstwowym. Cienkie rękawiczki z wełny merino lub syntetyczne „linery” możesz trzymać na dłoniach nawet w schronisku. Na nie zakładasz grubsze, wodoodporne rękawice lub łapawice z ociepliną. Taki zestaw pozwala zdjąć wierzchnią warstwę przy precyzyjnych czynnościach, nie odsłaniając całkiem skóry. W zapasie warto mieć lekkie, zapasowe rękawiczki, bo raz przemoczone schną bardzo wolno.

Śnieg odbija światło słoneczne niemal jak lustro. Dlatego nawet na wysokości około 1000 metrów okulary przeciwsłoneczne zimą nie są gadżetem, ale elementem ochrony zdrowia. Modele górskie mają wysoki filtr UVA, UVB i UVC oraz często boczne osłony ograniczające dopływ światła z boków. Przydaje się też powłoka przeciw parowaniu, która zmniejsza ryzyko zaparowania szkieł przy mocnym wysiłku i zasłoniętej kominiarką twarzy.

Ślepota śnieżna, z którą zmagają się himalaiści, to silne podrażnienie rogówki wywołane długą ekspozycją na odbite od śniegu promienie UV.

O czym jeszcze pamiętać przed zimową wycieczką?

Strój to tylko część przygotowań do zimowej tury. W plecaku powinien znaleźć się termos z ciepłym napojem, zapas kalorycznego jedzenia oraz awaryjna warstwa odzieży, na przykład cienka kurtka puchowa. Gdy zatrzymasz się na dłużej, dodatkowa warstwa założona na wszystkie pozostałe zapobiega szybkiemu wychłodzeniu. Warto też spakować suchą koszulkę termiczną na przebranie po dojściu do schroniska.

Przed wyjściem na szlak dobierz trasę do swojej kondycji fizycznej oraz aktualnych warunków lawinowych i pogodowych. Na początek lepiej wybierać krótsze, niższe trasy, na których sprawdzisz, jak reaguje Twoje ciało na mróz i wysiłek. Wielu doświadczonych turystów powtarza, że „zła pogoda” rzadko bywa prawdziwą przeszkodą, o ile masz dobrze dobrany strój i rozsądny plan działania.

W zimowych górach komfort daje połączenie rozsądnej trasy, zapasu energii w plecaku i przemyślanego ubioru, a nie jedna gruba kurtka czy najdroższe buty.