Najwyższe góry świata – wszystko, co trzeba o nich wiedzieć

Najwyższą górą świata pod względem wysokości nad poziomem morza jest Mount Everest (8848,86 m n.p.m.). Jeśli jednak mierzyć góry od ich podwodnej podstawy, rekordzistą okazuje się Mauna Kea na Hawajach (ponad 10 000 m różnicy wysokości), a punktem na powierzchni Ziemi najbardziej oddalonym od jej środka jest ekwadorski Chimborazo. Z dalszej części artykułu dowiesz się, skąd biorą się te różnice, jak mierzy się najwyższe góry świata, które z nich są rekordzistami oraz z jakimi warunkami trzeba się liczyć, planując własną wysokogórską wyprawę.

Jak mierzy się wysokość gór?

Na pierwszy rzut oka sprawa wydaje się prosta. Wystarczy spojrzeć na mapę i wybrać górę z największą liczbą metrów. W praktyce szybko okazuje się, że definicji „najwyższej góry świata” jest kilka, a każda prowadzi do innego zwycięzcy. Jedni patrzą na wysokość nad poziomem morza, inni na to, ile góra ma od swojej podstawy, a kolejni – na odległość od środka Ziemi.

Czy da się wskazać jedną górę, która jest „najwyższa” w absolutnym sensie? W geografii i geologii rzadko bywa tak jednoznacznie. Dlatego warto rozróżnić kilka sposobów pomiaru i zrozumieć, czym różni się Mount Everest od hawajskiej Mauna Kea czy ekwadorskiego Chimborazo. Każda z nich wygrywa w innej kategorii.

Wysokość nad poziomem morza

To najbardziej znany i najczęściej stosowany sposób porównywania gór. Gdy w podręcznikach czy przewodnikach czytasz o najwyższym szczycie świata, chodzi właśnie o wysokość liczona od poziomu morza. W tej kategorii bezkonkurencyjny jest Mount Everest w Himalajach, którego oficjalna wysokość – po wspólnych pomiarach Nepalu i Chin ogłoszonych w 2020 roku – wynosi 8848,86 m n.p.m.. Ta wartość także nie jest „na zawsze”, bo Everest reaguje na trzęsienia ziemi i ruchy płyt tektonicznych.

Na liście najwyższych gór według tej metody znajdziesz kolejne ośmiotysięczniki z Himalajów i Karakorum, takie jak K2, Kangchenjunga czy Lhotse. Wszystkie leżą w Azji, co tworzy wyjątkowe zagęszczenie szczytów powyżej 8000 m na stosunkowo niewielkim obszarze. To dlatego Himalaje i Karakorum są uważane za centrum wspinaczki wysokogórskiej na Ziemi.

Wysokość od podstawy góry

Gdy oderwiesz się od poziomu morza i spojrzysz na góry od ich faktycznej podstawy, hierarchia mocno się zmienia. Przykład z Hawajów pokazuje to najlepiej. Na wyspie Big Island wznosi się Mauna Kea, wygasły wulkan uważany przez wielu geografów za największą górę na świecie. Nad poziom morza wystaje „zaledwie” około 4207 m, więc na zdjęciach wygląda dość niepozornie, szczególnie w porównaniu z ostro strzelającym w niebo Everestem.

Sytuacja zmienia się, gdy policzysz wysokość Mauna Kea od dna oceanicznego. Jej podstawa leży głęboko pod powierzchnią Pacyfiku, a całkowita wysokość sięga około 10 000 m. To więcej niż Everest liczony od poziomu morza. Wysoko w górach powietrze jest tam suche, przejrzyste i znajduje się powyżej warstwy chmur.

Mauna Kea, choć niższa nad poziomem morza niż Mount Everest, jest wyższa od niego, gdy mierzyć ją od podstawy na dnie Oceanu Spokojnego.

Właśnie z tych powodów na szczycie Mauna Kea powstało jedno z najważniejszych skupisk teleskopów na świecie. Suchy klimat, mała ilość sztucznego światła i położenie blisko równika sprawiają, że astronomowie z całego globu przyjeżdżają tam, aby obserwować niebo, którego nie zobaczą nigdzie indziej.

Odległość od środka Ziemi

Przy trzecim podejściu do tematu zwycięża Chimborazo w Ekwadorze. Ziemia nie jest idealną kulą – ma kształt zbliżony do elipsoidy, spłaszczonej przy biegunach i „wybrzuszonej” w okolicach równika. Szczyt wulkanu Chimborazo (6263 m n.p.m.) leży właśnie bardzo blisko równika, więc startuje z „podwyższonej” podstawy. W efekcie jego wierzchołek znajduje się o około 2 km dalej od środka Ziemi niż szczyt Mount Everestu, choć nad poziomem morza jest niższy.

Jakie są najwyższe szczyty na Ziemi?

Jeśli trzymamy się wysokości nad poziomem morza, lista jest jasna. Cała pierwsza dziesiątka to ośmiotysięczniki położone w Azji. Najwyższa góra świata to Mount Everest w Himalajach, na granicy Nepalu i Chin. Tuż za nim znajduje się K2 w paśmie Karakorum już na pograniczu Chin i Pakistanu, znany z ogromnych trudności wspinaczkowych i bardzo wysokiej śmiertelności wśród alpinistów.

Dalej w kolejności są takie szczyty jak Kangchenjunga, Lhotse, Makalu, Cho Oyu czy Dhaulagiri. Dla wielu osób sama nazwa „ośmiotysięczniki” oznacza najwyższy poziom wtajemniczenia w świecie gór. Warto jednak pamiętać, że dla przeciętnego turysty dużo większe znaczenie ma nie sama wysokość, ale warunki, jakie panują na danej trasie i poziom trudności podejścia.

Korona Himalajów i Karakorum

W świecie wspinaczki wysokogórskiej często mówi się o Koronie Himalajów i Karakorum. To zbiorcza nazwa wszystkich 14 ośmiotysięczników Ziemi, z których 10 leży w Himalajach, a 4 w paśmie Karakorum. Wszystkie te szczyty zostały po raz pierwszy zdobyte w stosunkowo krótkim okresie – między 1950 a 1964 rokiem. Najwcześniej człowiek stanął na Annapurnie (1950), a ostatnim „brakującym” ośmiotysięcznikiem była Sziszapangma (1964).

Mount Everest

Mount Everest od dziesięcioleci przyciąga jak magnes. To symbol gór wysokich, do którego porównuje się inne szczyty. Pierwszego potwierdzonego wejścia dokonali w 1953 roku Edmund Hillary z Nowej Zelandii i Szerpa Tenzing Norgay. Od tego czasu na wierzchołek dotarły tysiące osób, choć droga wciąż wymaga świetnej kondycji, dobrej aklimatyzacji i wsparcia doświadczonych przewodników.

Everest stał się też przykładem zderzenia masowej turystyki z trudnym środowiskiem naturalnym. W sezonach szczytowych tworzą się tam „korki” w strefie śmierci, a organizm ludzki powyżej 8000 m nie jest w stanie długo prawidłowo funkcjonować. To pokazuje, że nawet najwyższa góra świata w liczbach nie zawsze jest najtrudniejsza technicznie, ale wymaga dużej pokory i szacunku do wysokości.

K2 i inne ośmiotysięczniki

K2, druga pod względem wysokości góra świata, bywa nazywana „Górą Gór”. Ma około 8611 m i słynie z bardzo wymagającej topografii, częstych załamań pogody i dużej liczby wypadków. W przeciwieństwie do Everestu pozostaje celem głównie dla doświadczonych wspinaczy, a nie dla szerokiej turystyki wysokogórskiej. Dla wielu alpinistów zdobycie K2 ma większą wagę niż wejście na Everest.

Przez lata K2 uchodziło także za ostatni niezdobyty zimą ośmiotysięcznik. Ten etap historii zakończył się 16 stycznia 2021 roku, kiedy szczyt osiągnęła 10-osobowa grupa nepalskich wspinaczy pod przewodnictwem m.in. Nirmala „Nimsa” Purji. Weszli razem, śpiewając hymn swojego kraju – było to wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla himalaizmu i dla samego Nepalu.

Jeśli spojrzymy na statystyki, wyraźnie widać, że niektóre ośmiotysięczniki są szczególnie niebezpieczne. Annapurna ma jeden z najwyższych wskaźników śmiertelności – różne analizy podają wartości w przedziale 32–41%, co wynika między innymi z rozległego masywu i wysokiego zagrożenia lawinowego. Dla K2 ten współczynnik szacuje się na około 29%, dla Nanga Parbat na około 21%, a dla Kanczendzongi na mniej więcej 20%. To właśnie na Kanczendzondze w 1992 roku zginęła Wanda Rutkiewicz, jedna z najwybitniejszych postaci światowego himalaizmu.

Pozostałe ośmiotysięczniki, takie jak Lhotse, Makalu, Annapurna czy Nanga Parbat, różnią się stopniem trudności, ale łączy je jedno – wszystkie leżą w rejonie Himalajów lub Karakorum. To tutaj znajduje się serce najwyższych gór świata w klasycznym rozumieniu tego pojęcia.

W dziejach eksploracji ośmiotysięczników bardzo mocno zapisała się też polska szkoła himalaizmu. Nasi wspinacze, nazywani często Lodowymi Wojownikami, dokonali zimowych wejść na 9 z 14 ośmiotysięczników. Trzech Polaków zdobyło pełną Koronę Himalajów i Karakorum: Jerzy Kukuczka, Krzysztof Wielicki i Piotr Pustelnik. Ich przejścia – często nowymi drogami, w trudnych stylach i w surowych warunkach – na stałe weszły do historii gór.

W 2019 roku nepalski wspinacz Nirmal Purja udowodnił, że niemożliwe nie istnieje, zdobywając wszystkie 14 ośmiotysięczników w zaledwie 189 dni w ramach projektu Project Possible.

Korona Ziemi – najwyższe szczyty kontynentów

Jeśli interesuje cię perspektywa podróżnicza, a niekoniecznie wspinaczka ekstremalna, naturalnym punktem odniesienia stają się najwyższe szczyty poszczególnych kontynentów. Koncepcja Seven Summits zakłada zdobycie siedmiu najwyższych gór – po jednej z każdego kontynentu. Dla wielu osób to życiowy projekt, łączący trekking, logistykę i poznawanie różnych kultur.

Nie wszystkie z tych szczytów są wyjątkowo trudne technicznie, ale każdy wymaga innego przygotowania. Co innego Mount Everest w Azji, co innego Kilimandżaro w Afryce czy Elbrus w Europie. Dla porządku warto zestawić je obok siebie, aby zobaczyć skalę różnic:

• Azja – Mount Everest (Himalaje, 8848,86 m n.p.m.),
• Ameryka Południowa – Aconcagua (Andy, 6960,8 m n.p.m.),
• Ameryka Północna – Denali, dawniej McKinley (Alaska, ok. 6190 m n.p.m.),
• Europa – Elbrus w Kaukazie (ok. 5642 m n.p.m.),
• Afrika – Kilimandżaro w Tanzanii (ok. 5895 m n.p.m.),
• Australia i Oceania – Puncak Jaya / Carstensz Pyramid w Papui (ok. 4884 m n.p.m.),
• Antarktyda – Masyw Vinsona (ok. 4892 m n.p.m.).

Takie zestawienie pokazuje, że „najwyższa góra świata” może oznaczać coś zupełnie innego dla osoby mieszkającej w Europie, Australijczyka czy kogoś, kto marzy o wyprawie w Andy. Skala trudności i logistyka są różne, choć wszystkie te szczyty budzą duże emocje.

Jakie warunki panują w najwyższych górach?

Im wyżej, tym mniej oczywiste warunki. Spada ciśnienie, obniża się temperatura, a powietrze zawiera mniej tlenu. To nie są tylko liczby z meteorologicznego raportu. Twój organizm odczuwa te zmiany bardzo konkretnie – od lekkiej zadyszki po poważne objawy choroby wysokościowej.

W najwyższych górach świata wiatr potrafi osiągać prędkości, które w miastach wywracałyby drzewa. Temperatura spada poniżej kilkudziesięciu stopni mrozu, a promieniowanie UV jest znacznie silniejsze niż na nizinach. W takim środowisku nawet proste czynności jak założenie raków czy zrobienie zdjęcia stają się wyzwaniem.

Wpływ wysokości na organizm

Organizm ludzki jest przystosowany do życia na wysokościach znacznie niższych niż Himalaje czy Andy. Gdy przekraczasz mniej więcej 2500–3000 m n.p.m., może pojawić się choroba wysokościowa. Dla jednych kończy się na lekkim bólu głowy i bezsenności, u innych może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak obrzęk płuc czy mózgu.

Na wysokości powyżej 8000 m n.p.m. wchodzi się w tzw. strefę śmierci (death zone). Ciśnienie atmosferyczne i ilość tlenu są tam tak niskie, że ludzki organizm nie jest w stanie się regenerować – nawet w spoczynku stopniowo się wyniszcza. Bez korzystania z dodatkowego tlenu z butli dłuższy pobyt w tej strefie kończy się skrajnym wyczerpaniem, a w skrajnych przypadkach śmiercią.

Reakcje organizmu różnią się między ludźmi. Jedna osoba bez problemu dochodzi do 5000 m, inna źle czuje się już na wysokości typowego schroniska w Tatrach wysokich.

Dlatego na poważniejszych wyprawach stosuje się stopniową aklimatyzację. Polega ona na wchodzeniu wyżej w ciągu dnia i schodzeniu na noc niżej, aby organizm miał czas na adaptację. Warto znać najczęstsze objawy:

• ból głowy utrzymujący się mimo odpoczynku,
• nudności i brak apetytu,
• zawroty głowy i problemy z równowagą,
• bezsenność, zmęczenie, „ciężkie nogi”,
• duszność pojawiająca się przy niewielkim wysiłku.

Gdy takie sygnały się nasilają, najlepszym „lekarstwem” bywa zejście niżej. Góry wysokie nie wybaczają ignorowania sygnałów płynących z ciała, niezależnie od tego, czy jesteś na Evereście, w Andach czy na wulkanach Hawajów.

Bezpieczeństwo w górach wysokich

Na wysokości sam sprzęt nie wystarczy. Potrzebujesz też umiejętności, doświadczenia i rozsądnego planu. Nawet stosunkowo łatwe technicznie szczyty, jak Kilimandżaro czy trekkingowe doliny w Himalajach, mogą stać się niebezpieczne, jeśli lekceważy się warunki pogodowe i sygnały organizmu. Dodatkowym wyzwaniem jest izolacja – w wielu rejonach ratownictwo górskie działa inaczej niż w Alpach czy Tatrach.

Przed wyjazdem warto zebrać informacje o regionie, porze roku i typowych zagrożeniach na danej trasie. Dobrze przygotowana wyprawa wysokogórska obejmuje kilka elementów, które znacząco podnoszą bezpieczeństwo:

• sprawdzenie prognoz i sezonowości pogody w danym masywie,
• dobór ekwipunku dostosowanego do temperatur i wiatru,
• zaplanowanie dni rezerwowych na aklimatyzację i załamania pogody,
• podstawowe przeszkolenie z asekuracji, używania raków i czekana,
• ubezpieczenie obejmujące akcję ratowniczą w górach wysokich.

Dopiero połączenie sprzętu, wiedzy i dobrej kondycji sprawia, że pobyt w najwyższych górach świata staje się wymagającą, ale wciąż kontrolowaną przygodą, a nie ryzykownym eksperymentem.

O czym pamiętać planując wyprawę w najwyższe góry świata?

Marzenia o Evereście, K2 czy wysokich wulkanach, takich jak Mauna Kea, dobrze zacząć od chłodnej analizy swoich możliwości. Zadaj sobie pytanie, czy bardziej pociąga cię trekking pod ośmiotysięczniki, czy wejście na niższy, ale technicznie trudny szczyt. Inne przygotowanie będzie potrzebne na szlak wokół Annapurny, inne na trudne drogi w Alpach, a jeszcze inne na wyprawę w Karakorum.

Dobrym sposobem jest stopniowe podnoszenie poprzeczki – od łatwiejszych gór w swoim kraju, przez wyższe masywy w Europie, aż po wyprawy na inne kontynenty. Taki plan daje czas na zdobycie doświadczenia, poznanie reakcji własnego organizmu na wysokość i sprawdzenie się w różnych warunkach klimatycznych. Gdy staniesz pod ścianą naprawdę wielkiej góry, będziesz już wiedzieć, po co tam jesteś i jak się do niej przygotować.